CBAM 2026: Cuộc chơi xuất khẩu sang EU đang thay đổi
Khi làm việc với một khách hàng tại châu Âu, doanh nghiệp thường được hỏi về giá, chất lượng, nguồn gốc nguyên liệu và thời gian giao hàng. Từ năm 2026, có thể sẽ xuất hiện thêm một câu hỏi: Sản phẩm này tạo ra bao nhiêu phát thải trong quá trình sản xuất?
Câu hỏi tưởng như chỉ liên quan đến môi trường đang dần trở thành một vấn đề kinh doanh. Đằng sau đó là CBAM – Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới của Liên minh châu Âu.
CBAM là gì và vì sao doanh nghiệp cần quan tâm từ năm 2026?
CBAM được EU xây dựng nhằm hạn chế tình trạng “rò rỉ carbon”. Nói một cách dễ hiểu, EU muốn hàng hóa nhập khẩu và hàng hóa sản xuất tại châu Âu chịu mức chi phí carbon tương đối tương đồng. Điều này giúp hạn chế việc doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất sang những quốc gia có quy định về phát thải ít nghiêm ngặt hơn, sau đó đưa hàng hóa trở lại thị trường EU.
Sau giai đoạn chuyển tiếp kéo dài từ tháng 10/2023 đến hết năm 2025, CBAM đã bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026.
Hiện nay, CBAM áp dụng đối với một số sản phẩm thuộc sáu nhóm ngành:
Sắt và thép
Nhôm
Xi măng
Phân bón
Điện
Hydro
Các nhà nhập khẩu tại EU thuộc diện áp dụng phải thực hiện những yêu cầu liên quan đến đăng ký, khai báo lượng phát thải hàm chứa trong hàng hóa, đồng thời mua và nộp chứng chỉ CBAM theo quy định.
CBAM liên quan như thế nào đến doanh nghiệp Việt Nam?
Về mặt pháp lý, nghĩa vụ CBAM chủ yếu thuộc về nhà nhập khẩu tại EU. Tuy nhiên, để hoàn thành việc khai báo, họ cần thông tin từ chính nhà sản xuất. Điều đó có nghĩa là một doanh nghiệp Việt Nam có thể được khách hàng yêu cầu cung cấp số liệu về mức tiêu thụ điện, nhiên liệu, quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và lượng phát thải liên quan đến sản phẩm. Với những doanh nghiệp đã có hệ thống quản lý dữ liệu tương đối tốt, yêu cầu này có thể không quá xa lạ. Nhưng tại nhiều doanh nghiệp, thông tin vẫn đang nằm rải rác ở nhiều phòng ban, được lưu theo những định dạng khác nhau hoặc chưa từng được tổng hợp để phục vụ việc tính toán phát thải.
Khó khăn vì thế không chỉ nằm ở công thức tính. Doanh nghiệp còn phải biết cần lấy dữ liệu nào, lấy từ đâu, ai chịu trách nhiệm và làm thế nào để số liệu có thể được kiểm tra khi cần thiết.
CBAM có thể ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp không trực tiếp xuất khẩu
Tác động của CBAM có thể đi sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Một doanh nghiệp không trực tiếp bán hàng sang EU vẫn có thể cung cấp nguyên liệu, bán thành phẩm hoặc linh kiện cho một nhà sản xuất đang xuất khẩu vào thị trường này. Khi khách hàng cần tính lượng phát thải hàm chứa trong sản phẩm, yêu cầu về dữ liệu có thể tiếp tục được chuyển tới các nhà cung cấp phía sau. Vì vậy, việc sản phẩm của doanh nghiệp chưa trực tiếp xuất hiện trong danh mục CBAM không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp hoàn toàn đứng ngoài cơ chế này. Điều doanh nghiệp cần xác định là mình đang ở đâu trong chuỗi giá trị, sản phẩm của mình được sử dụng vào đâu và khách hàng có thể cần thêm những thông tin gì trong thời gian tới.
CBAM không phải là việc riêng của bộ phận ESG
CBAM thường được giao cho bộ phận môi trường, phát triển bền vững hoặc ESG theo dõi. Tuy nhiên, để chuẩn bị dữ liệu trong thực tế, doanh nghiệp sẽ cần sự tham gia của nhiều bộ phận.
Bộ phận sản xuất và kỹ thuật nắm thông tin về nguyên liệu, năng lượng và quy trình. Bộ phận thu mua làm việc với các nhà cung cấp đầu vào. Bộ phận tài chính theo dõi chi phí. Trong khi đó, bộ phận kinh doanh và xuất khẩu là những người trực tiếp tiếp nhận yêu cầu từ khách hàng. Nếu không có một đầu mối điều phối rõ ràng, doanh nghiệp có thể mất nhiều thời gian chỉ để tìm kiếm và đối chiếu số liệu. Đến khi khách hàng gửi yêu cầu, việc tập hợp thông tin trong thời gian ngắn sẽ càng khó khăn hơn.
Ngược lại, một doanh nghiệp có thể cung cấp dữ liệu rõ ràng và phản hồi nhanh sẽ tạo được sự tin cậy với đối tác. Trong một số trường hợp, khả năng chứng minh sản phẩm có mức phát thải thấp hơn cũng có thể trở thành một điểm cộng khi khách hàng lựa chọn nhà cung cấp.
CBAM có thể thay đổi những cuộc đàm phán xuất khẩu như thế nào?
Trước đây, một nhà cung cấp thường được đánh giá chủ yếu dựa trên giá, chất lượng và khả năng giao hàng. CBAM bổ sung thêm một yếu tố mới: khả năng cung cấp dữ liệu phát thải đáng tin cậy. Nếu doanh nghiệp không có số liệu phù hợp, nhà nhập khẩu có thể gặp khó khăn khi thực hiện nghĩa vụ của mình. Điều này có thể ảnh hưởng đến thời gian xử lý đơn hàng, chi phí nhập khẩu hoặc quyết định lựa chọn nhà cung cấp.
Trong tương lai, những câu hỏi về phát thải có thể xuất hiện sớm hơn trong quá trình làm việc, từ hồ sơ chào hàng, đánh giá nhà cung cấp và thẩm định chuỗi cung ứng đến đàm phán hợp đồng.
Vì vậy, dữ liệu carbon đang dần trở thành một phần của dữ liệu kinh doanh.
Doanh nghiệp nên bắt đầu chuẩn bị cho CBAM từ đâu?
Doanh nghiệp chưa nhất thiết phải bắt đầu bằng một hệ thống phức tạp. Trước tiên, có thể rà soát một số vấn đề cơ bản:
Sản phẩm và mã hàng xuất khẩu của doanh nghiệp có thuộc phạm vi CBAM không?
Khách hàng hoặc nhà nhập khẩu tại EU đã từng yêu cầu dữ liệu phát thải chưa?
Doanh nghiệp hiện có những dữ liệu nào về nguyên liệu, điện, nhiên liệu và sản lượng?
Những dữ liệu này đang được lưu ở đâu và do bộ phận nào quản lý?
Nhà cung cấp nào có thể cần tham gia cung cấp thông tin?
Ai sẽ là đầu mối phối hợp khi có yêu cầu từ khách hàng?
Những câu hỏi này chưa thể giải quyết toàn bộ bài toán CBAM, nhưng sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện khoảng trống hiện tại và tránh rơi vào thế bị động.
Chuẩn bị cho CBAM cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế
CBAM không có nghĩa rằng mọi doanh nghiệp đều phải lập tức triển khai một dự án lớn về carbon.
Mức độ chuẩn bị cần dựa trên sản phẩm, thị trường xuất khẩu, vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và yêu cầu thực tế từ khách hàng. Có doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống tính toán và kiểm chứng phát thải tương đối đầy đủ. Có doanh nghiệp trước mắt chỉ cần xác định phạm vi ảnh hưởng, rà soát nguồn dữ liệu và phân công đầu mối phụ trách.
Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp có hoạt động liên quan đến thị trường EU, đây là thời điểm phù hợp để bắt đầu tìm hiểu. Việc chuẩn bị từng bước từ bây giờ sẽ thực tế hơn nhiều so với chờ đến khi khách hàng gửi yêu cầu.
Giá và chất lượng vẫn quan trọng. Nhưng trong cuộc chơi xuất khẩu mới, khả năng trả lời câu hỏi về carbon cũng đang dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.
Theo dõi Star Consulting để cập nhật thêm các bài viết về CBAM, quản lý phát thải và những thay đổi đang tác động đến doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế.
📩 Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu: info@starconsulting.com.vn
☎ Hotline: (+84) 0902 289 810
🏢 Địa chỉ: 29 Phố Lộc, Xuân Đỉnh, Bắc Từ Liêm, Hà Nội
Bình luận